LGS ve YKS Sürecine Stratejik Bakış

LGS ve YKS, şu an ki eğitim sistemimizde öğrenciler ve anne-babalar için önemli geçişlerdir. Bu durum tartışmaya açık olsa da böyle bakıldığında sınavlara hazırlık süreci hem öğrenciler hem de anne-babalar için büyük önem kazanmakta; konu bir hedefe ulaşmak ya da bir insanın geleceği olduğunda ise, süreç ister istemez kaygı içeren bir hâl almaktadır. Kaygı düzeyi yüksek olan bir öğrenci performansını sınavda istediği gibi gösteremiyor. Bu nedenle sadece bilgi ve yorumlama becerisinin ölçüldüğü sınavlar olarak değil, taktik sınavı olarak da değerlendirmek gerekiyor. Dikkatini toplayan, kaygısını kontrol edebilenler diğerlerine göre daha başarılı oluyor. Öncelikle öğrenci, birlikte yarıştığı gruptaki öğrenci sayısı, girmek istediği okul ve bölümlerin başarı yüzdesi, kontenjan gibi sayısal bilgilere sahip olmalıdır. Bu veri, öğrencinin, Türkiye geneli ve bulunduğu il özelinde hedefine ulaşma, çalışma hızı, şekli ve motivasyonu için önemlidir. Ayrıca LGS ve YKS Sınavları, bilgi ve muhakeme sınavı olduğu kadar, taktik sınavı da sayılır. Bilgi ve muhakeme dışında, dikkat, kaygı kontrolü ve zaman yönetimi becerilerini de ölçer. Bu sınavlarda test tekniklerini bilip uygulamak, zamanı iyi yönetebilmek, kaygıyı kontrol etmek için gerekli yöntemleri sınav anında ve öncesinde uyguluyor olmak, öğrenciyi diğerlerinden bir adım öne çıkarır.

Sınavlarda Kaygıyı Kontrolü Önemli midir?

Kaygı da diğer duygular gibi doğal ve yaşanması gereken bir duygudur. Ancak burada önemli olan, kaygıyı tümüyle ortadan kaldırmak değil, belli bir düzeyde tutarak, öğrenme sürecini engelleyici ya da performansı düşürücü etkisini ortadan kaldırmaktır. Çok yoğun yaşanan kaygı durumu, bireyin, enerjisini verimli bir biçimde kullanmasını, dikkatini ve gücünü yapacağı işe yönlendirmesini engeller. Hiç kaygı yaşanmadığı durumlarda ise, harekete geçmek için bir nedenimiz ve bizi iten bir güç olmaz. Normal düzeydeki kaygı, bireyi motive eder, hedefe ulaşma konusunda istekli olmasını, çaba sarf etmesini sağlar. İster hazırlık sürecinde, ister sınav sırasında kontrollü bir miktar kaygı olmalıdır.

Sınav Kaygısı Nasıl Oluşur?

Sınav kaygısının çok nedeni vardır. Kaygıyı, sadece sınav yılı ortaya çıkan bir semptom gibi düşünmek doğru olmaz. Neden olarak da Öğrencinin çocukluk döneminde evde başarıya yüklenen anlam, başarılı olunursa kabul göreceği, değerli ve sevilen bir birey olduğu yönünde farkında olmadan anne-baba ya da bakım verenlerden aktarılan her tür sözlü, sözsüz, beden dili, geçmiş olumsuz başarı hikayeleri, sınava yüklenen anlamlar, mükemmeliyetçi yapı ve olumsuz düşünce kalıpları sayılabilir.

Sınav Kaygısı Belirtileri Nelerdir? Bir Öğrencinin Sınav Kaygısı Yaşadığı Nasıl Anlaşılır?

Sınav kaygısının da diğer duygular gibi birçok belirtisi vardır. Bunları fiziksel, zihinsel ve davranışsal olarak ayırabiliriz. Kalp çarpıntısı, nefes alış verişinin hızlanması, ellerde ve ayakta titreme, terleme, yüz kızarması, kaslarda gerginlik, fiziksel; dikkati toplamada güçlük, unutkanlık, okuduğunu anlamada güçlük zihinsel, kaçma (ders çalışmayı bırakma) ve kaçınma (ders çalışmayı erteleme) davranışları da davranışsal belirtiler arasında sayılabilir. Diğer bir anlatımla şöyle özetlenebilir: Bildiğiniz gibi sinir sistemimiz, iki kısımdan oluşur. Bunlardan biri kontrolümüzle (kol hareketi vs.) çalışır, diğeri ise istem dışı (kalp çarpıntısı, göz kırpma vs.) çalışır. İstem dışı yaşamsal faaliyetlerimizin kontrolünü parasempatik sinir sistemi, istemli olanları ise sempatik sinir sistemi yapar. Sempatik sinir sistemi fiziksel yorgunluk, heyecan, korku gibi durumlarda devreye girerek, vücudumuzun hızını artırır ve enerjimizi tüketir. Örneğin, üzerimize hızla gelen bir araba gördüğümüzde kalp atışlarımız hızlanır, adrenalinimiz yükselir ve kaçmaya başlarız. Parasempatik sinir sistemi ise uyku, gevşeme vb. durumlarda devreye girerek vücudu yavaşlatır ve enerjimiz korur.

Sınav Öncesinde ya da Sırasında Sempatik Sinir Sistemi Nasıl Devreye Girer?

Nasıl ki karşıdan üzerimize gelen bir arabayı gördüğümüzde, bunu sinir sistemimiz “tehlike var, kaç” olarak algılar, aynı anda vücudumuz adrenalin salgılar, kalbimiz hızla çarpar, vücudumuz adeta kendini savaşa ya da kaçmaya hazırlar ise aynı şekilde “sınav” kavramı da bazı öğrencilerimiz için yanlış alarm niteliğindedir. Bu durumda doğal olarak algılamamız zayıflar, detaylar bulanıklaşır, soruları okumakta ve anlamakta zorluk yaşarız. Sonuç olarak sınava hazırlık ya da sınavın kendisi bizim için bir işkenceye dönüşür, buna bağlı olarak huysuz, sinirli, bir tutum sergileyebiliriz. Ders çalışıyorsak odaklanma güçlüğü yaşarız, aynı şekilde sınavdaysak, bildiklerimizi hatırlayamayız. Normalde rahatlıkla yapabildiğimiz soruları yapamaz hale gelir, dikkat hataları yaparız. Bununla birlikte erteleme davranışı başlar. Sonuç olarak bu bir kısır döngü haline gelir. Yani sınav öncesinde ya da sırasında “sempatik sinir sistemi”ni devreye sokan sınavın kendisi değil, öğrenci ve anne-babasının sınava yüklediği anlamda gizlidir. Örneğin, bir evde sınava yaklaşım “hayatın sonu” şeklinde ise sınav kaygısı yaşanılması olasıdır.

LGS-YKS Gibi Sınavlara Hazırlık Süreci Öğrencilere Neden Zor Gelir?

• Uzun soluklu sınava hazırlık sürecinde bireyin kendi öz disiplinini istikrarlı bir şekilde sağlaması her zaman çok kolay değildir. Bilgisayar oyunları, telefon yazışmaları, ertelemekte zorlanılan arkadaş görüşmeleri güçlü çeldiricidirler ve çocuğun bu konularda sınır koyup çalışmayı birinci sıraya alması her zaman kolay olmaz. Bu noktada dürtü kontrolü güçlü, hazzı erteleyebilme becerisine sahip bireyler bu süreçte daha avantajlıdır.
• Hazırlık sürecinde bireyin kendini tanıması, güçlü ve gelişime açık yönlerinin, eksik kazanımlarının farkına varması, ona uygun çalışma şekli düzenleyerek doğru hedefe ulaşmaya çalışması, bilinçli olması gerekir. Bu konuda doğru rehberlik edilmesi önemlidir ancak bireyin ergenlik döneminde olması, çoğu zaman isyan eden bir tutum ve doğru davranışı gösterme konusundaki karşıt tutumu sınava hazırlık sürecini olumsuz etkilemektedir.
• Sınava hazırlık sürecinde sınav taktiklerini ve test tekniklerini deneme sınavlarında uygulamak da önemlidir. Dikkat, kaygı, motivasyon geliştirilebilen becerilerdir. Burada bireysel yapı farklılıkları, bireyin baş etme becerilerinin zayıf olması, kendisini motive etmekte zorlanması ve çabuk ümitsizliğe kapılması süreci sekteye uğratır. Bireyin, olumsuz otomatik düşünceleri, sınavların zor olacağı yönündeki duyumlarla birleştiğinde bireyde daha büyük bilişsel bir kaos yaratır. Oysaki her sınavda soruların zorluk ve kolaylık derecesi bellidir ve test bütününe göre orantılı olarak dağılımı yapılır. Bu sınavlar, eleme amaçlı yapıldığı için her ne kadar bazı test gruplarının zorluk ve seçicilik derecesi farklı olsa da asıl konu sınava hazırlık sürecindeki bireyin disiplinli ve istikrarlı çalıma şekli ile ilgilidir.

LGS ve YKS için Taktikler

• Geçmiş yıllarda çıkan LGS-TYT-AYT sorularını çözmek antrenman sağlayacaktır. Bu denemeleri çözerken gerçek sınav süresine uymak ve bireyin hızını ayarlaması için önemlidir.
• Sınava az kaldığı için yeni bir konu öğrenmek için zaman kaybetmek yerine bireyin öğrendiklerini pekiştirmesi ve iyi yaptığı test grubunda netlerini arttırmaya çalışması yarar sağlayacaktır.
• Uyku, beslenme içeriği ve güçlü bağışıklık sistemi, dikkat ve muhakeme gücünü yüksek tutar. O nedenle, uyku hormonu olan melatoninin salgılandığı akşam saatlerinde biyolojik ritmimizi ayarlayarak, ihtiyacımız olan 8-9 saatlik uykuyu almak, öğrenilen bilginin işlenmesi ve bilginin çağrılmasında önemli rolü olduğu düşünülen REM uykusunun sağlıklı alınabilmesi bu süreçte önemlidir.
• Sınava bir gün kala zihnin yorgun olmaması adına, bireyin ders çalışması önerilmemektedir. Bu öneri, bireyin yapı farklılıklarına göre bireysel olarak değişebilir. Birey, kendisini nasıl rahat ve huzurlu hissedecekse o şekilde hareket etmelidir.
• Sınav sabahı kahvaltı yapılması, midenin boş olmaması önerilir ancak rutinde kahvaltı yapmayan bir birey için sınav günü bu rutini bozmaması olası değişiklikler için önemlidir. Daha önce hiç yenmeyen yiyeceklerden uzak durmak iyi olabilir.
• Sınav sırasında kaygıyı kontrol etmek için nefes düzenleme, ağızda tükürük oluşumunu sağlama ya da 1 yudum su içme, test tekniklerini uygulayarak zaman yönetimini sağlama önemlidir.
• Son olarak, bu süreci olabildiğince normalleştirmenin önemli olduğunu vurgulamak ister; sınavlara girecek tüm öğrencilere başarılar dileriz.

Yudum TAN AKIN
İTK Okulları PDR Koordinatörü